Je poetst waarschijnlijk te hard
Bijna niemand poetst te zacht. De klachten die mensen bij de mondhygiënist neerleggen — gevoelige tandhalzen, tandvlees dat wegtrekt, een gladde kuil onder aan een hoektand — komen zelden doordat er te weinig kracht op de borstel stond. Een druksensor doet meer voor je gebit dan tien poetsstanden.
Hard poetsen slijt, dat is niet de discussie
Er is één ding waarover het onderzoek het eens is: de combinatie van kracht, harde borstelharen en een schurende tandpasta slijt tandmateriaal weg. Op glazuur gaat dat traag — glazuur is het hardste weefsel dat je lichaam maakt. Maar bij de tandhals, waar het tandvlees iets is teruggetrokken en het onderliggende tandbeen bloot komt te liggen, gaat het veel sneller. Tandbeen is een stuk zachter dan glazuur.
Zo ontstaat het beeld dat elke mondhygiënist herkent: een gladde, wigvormige inkeping onder aan de tand, precies op de plek waar de borstel elke ochtend en avond met kracht overheen gaat. En die inkeping doet zeer bij koud, want daar liggen de kanaaltjes naar de zenuw open.
De schuurwaarde van je tandpasta heet RDA. Onder de 70 heet laag-abrasief, boven de 100 hoog. Poets je zacht op gezond glazuur, dan maakt die waarde weinig uit. Poets je hard op blootliggende tandhalzen, dan is het het verschil tussen wel en geen slijtage. In het register staat per tandpasta of de fabrikant de RDA publiceert — bij de meeste niet, en dat is op zich al veelzeggend.
Veroorzaakt hard poetsen ook terugtrekkend tandvlees?
Dat is de claim die je overal leest, en hij is minder rond dan hij klinkt. Een systematische review uit 2007 legde achttien studies met ruim 4.400 deelnemers naast elkaar en kwam tot de conclusie dat de gegevens over poetsen en niet-ontstoken terugtrekkend tandvlees inconclusief zijn. Er waren wel signalen: in vier studies hing de hardheid van de borstelharen samen met recessie, en in twee studies de poetskracht. Maar het langetermijnbewijs dat poetsen recessie veróórzaakt, ontbreekt.
Waarom is dat zo lastig te meten? Omdat er meer dingen tegelijk spelen. Dun tandvlees en een dunne botlaag zijn erfelijk. Tandvleesontsteking trekt tandvlees terug. Een piercing in de lip doet het, een beugel kan het doen, tandenknarsen speelt mee. Iemand die hard poetst, poetst vaak ook vaak en lang. Die factoren zijn in een observatiestudie niet uit elkaar te trekken.
Wat je daaruit moet meenemen: hard poetsen is aantoonbaar slecht voor je tandmateriaal, en het is een verdachte bij terugtrekkend tandvlees zonder dat het bewezen de dader is. Dat is meer dan genoeg reden om het te laten — want zachter poetsen kost je niets en poetst even schoon.
Schoon poetsen is geen kwestie van kracht
Tandplak is een zachte, kleverige laag bacteriën. Die veeg je weg; die schuur je niet weg. De kracht die je nodig hebt om plak los te maken is ongeveer de kracht waarmee je een rijpe tomaat afveegt zonder hem in te deuken. Alles daarboven poetst niet schoner, het slijt alleen.
De waarde die in onderzoek en in elektrische borstels wordt aangehouden ligt rond de 150 tot 200 gram druk. Dat is minder dan het gewicht van een appel. De meeste mensen die “gewoon stevig” poetsen zitten daar ruim boven.
Drie manieren om te merken dat je te hard poetst
- Kijk naar je borstel. Als de haren na vier tot zes weken al alle kanten op staan, ben je de dader — niet de borstel. Haren horen na drie maanden om te buigen, niet na een maand.
- Weeg jezelf. Zet een keukenweegschaal op het aanrecht en druk je tandenborstel erop zoals je normaal poetst. Zie je meer dan 200 gram, dan weet je genoeg. Het is een botte truc en hij werkt.
- Voel de tandhals. Ga met je nagel langs de rand waar tand en tandvlees elkaar raken, aan de wangzijde van je hoektanden en premolaren. Voel je daar een randje of een gladde kuil, dan slijt er al iets weg.
Zachter poetsen, zonder dat het slechter wordt
Niet in je vuist maar tussen duim en wijsvinger, zoals een pen. Je kunt dan simpelweg minder kracht zetten. Dit is de goedkoopste ingreep die er is.
Soft of medium, nooit hard. Zachte haren buigen mee langs de tandvleesrand en komen dáár beter, terwijl harde haren erover heen springen.
Het enige kenmerk op een elektrische borstel waar je echt iets aan hebt. Hij piept of stopt met pulseren zodra je te hard duwt, en dat leert je hand af wat tien jaar goede bedoelingen niet lukt.
Je hoeft niet te schrobben: je zet de borstel tand voor tand tegen de rand en laat hem staan. Duwen doet niets extra’s, want de beweging komt uit het apparaat.
Heb je al gevoelige tandhalzen, kies dan ook een pasta met een lage RDA en poets die plek een tijdje met extra aandacht en minder kracht. Meer daarover staat op gevoelige tanden.
Teruggetrokken tandvlees komt niet vanzelf terug
Dat is de vervelende waarheid: weggetrokken tandvlees groeit niet aan. Wat je wél doet is voorkomen dat het verder gaat, en dat lukt bijna altijd. Zachter poetsen, zachte haren, een lage RDA, en het tandvlees rustig houden door elke dag tussen de tanden te reinigen.
Gaat het snel, doet het pijn, of zie je de wortel steeds verder bloot komen? Dan hoort dat bij de mondhygiënist of de tandarts. Er zijn behandelingen om een blootliggende wortel af te dekken, en bij een diepe slijtagekuil kan een tandarts die opvullen. Maar de eerste stap is altijd de oorzaak wegnemen, anders slijt de vulling er gewoon weer af.
Poetst een elektrische borstel harder dan een handborstel?
Nee, meestal juist zachter — omdat de beweging uit het apparaat komt en je zelf niet hoeft te schrobben. De meeste modellen hebben ook een druksensor. Wat je wel moet afleren is het apparaat ook nog eens tegen de tand aan drukken.
Is een harde borstel niet effectiever tegen tandsteen?
Nee. Tandsteen is verhard en krijg je met geen enkele borstel meer weg, hoe hard je ook poetst. Dat gaat er alleen af bij de tandarts of mondhygiënist. Wat je met poetsen voorkomt is de zachte plak die er tandsteen van maakt.
Hoe vaak moet ik mijn borstel of opzetborstel vervangen?
Na ongeveer drie maanden, of eerder als de haren omkrullen. Krullen ze na een maand al om, kijk dan eerst naar je poetsdruk voordat je een nieuwe koopt.
Helpt een whitening-tandpasta tegen verkleuring als ik zachter ga poetsen?
Whitening-pasta’s werken bijna altijd via schuren, dus ze zijn precies het verkeerde middel als je tandhalzen al blootliggen. Verkleuring van koffie of thee haalt een mondhygiënist er in één beurt af, zonder dat er iets slijt.
Bronnen
- Rajapakse PS e.a., Does tooth brushing influence the development and progression of non-inflammatory gingival recession? A systematic review, Journal of Clinical Periodontology (2007) — PubMed 17953693. Achttien studies, 4.457 deelnemers; conclusie: de gegevens zijn inconclusief, maar hardheid van de haren en poetskracht komen in respectievelijk vier en twee studies als samenhangende factor terug.
- Samenvatting van diezelfde review — Database of Abstracts of Reviews of Effects (DARE), NCBI.
- Ivoren Kruis — Basisadvies: tweemaal daags twee minuten poetsen met fluoridetandpasta.