Mondverzorging als volwassene
Dit is de fase waarin er jarenlang niets lijkt te gebeuren. Geen pijn, geen gaatjes, controle om het jaar en verder niks. En precies daarom is het de fase waarin de meeste schade wordt opgebouwd: tandvleesverlies en slijtage doen geen pijn tot ze ver gevorderd zijn. Wat je hier verwaarloost, betaal je rond je zestigste.
Van gaatjes naar tandvlees
Als kind is cariës de belangrijkste dreiging: nieuwe kiezen, veel tussendoortjes, iemand anders die moet napoetsen. Als volwassene verandert het beeld. Gaatjes worden minder waarschijnlijk — het glazuur is uitgerijpt en je eetpatroon is stabieler — en drie andere dingen nemen het over.
Begint als gingivitis: rood, dik, bloedt bij poetsen. Volledig omkeerbaar. Blijft het jaren doorsudderen, dan wordt het parodontitis en trekt het bot terug. Dat komt niet meer aan.
Poetsen met te veel kracht, tandenknarsen en zure dranken slijten glazuur en tandhalzen. Het gaat traag, dus je ziet het niet gebeuren.
Koffie, thee, rode wijn en roken zetten aan. Cosmetisch, geen schade — maar het is wel de reden dat mensen naar whitening-tandpasta grijpen en daarmee wél schade oplopen.
Randen van vullingen en kronen slijten en lekken. Onder een lekke rand ontstaat een gaatje dat je niet ziet en niet voelt.
Wat er elke dag moet gebeuren
- Twee keer per dag, twee minuten, met 1000 tot 1500 ppm fluoride. De avondbeurt is de belangrijkste: ’s nachts maak je minder speeksel aan en krijgen bacteriën meer ruimte.
- Eén keer per dag tussen de tanden. Dit is het onderdeel dat de meeste volwassenen overslaan en het onderdeel dat tandvleesontsteking voorkomt. Een rager waar het past, floss waar het niet past — zie de ragermaat-keuzehulp.
- Zacht, niet hard. Zachte borstelharen, lichte druk, liefst een druksensor. Waarom dat meer uitmaakt dan mensen denken staat op je poetst waarschijnlijk te hard.
- Spuug uit na het poetsen. Naspoelen verdunt de fluoride. Of dat ook echt tot meer gaatjes leidt is minder hard aangetoond dan je overal leest — maar uitspugen kost je niets.
- Beperk het aantal eetmomenten. Niet de hoeveelheid suiker telt maar hoe vaak. Zeven momenten per dag inclusief drankjes is de gangbare bovengrens.
Hoe vaak naar de tandarts
Er is geen wet die zegt: twee keer per jaar. De frequentie hoort te passen bij je risico. Wie een schoon gebit heeft, niet rookt, geen tandvleesproblemen kent en weinig vullingen heeft, kan prima naar één keer per jaar of nog minder. Wie rookt, diabetes heeft, veel vullingen heeft of eerder parodontitis had, hoort vaker te gaan.
Vraag je tandarts wat jouw risicoprofiel is en waarom hij op die frequentie uitkomt. Dat is een normale vraag en er hoort een concreet antwoord op te komen.
De mondhygiënist is een aparte afspraak, en voor de meeste volwassenen de nuttigste van de twee. Daar wordt het tandsteen weggehaald waar je thuis niet bij komt, wordt de diepte van de pockets gemeten en zie je zwart op wit of je tandvlees vooruit of achteruit gaat.
Waar je niet mee moet wachten
- Tandvlees dat blijft bloeden na twee weken goed poetsen en dagelijks reinigen tussen de tanden.
- Een slechte smaak of adem die niet weggaat na poetsen. Vaak een teken van ontsteking dieper in de pockets.
- Tanden die langer lijken te worden of een tand die los begint aan te voelen.
- Gevoeligheid bij koud die aanhoudt in plaats van na een paar seconden weg te trekken.
- Een plekje in de mond dat na twee weken niet is genezen. Dit is de enige op deze lijst waar je niet mee wacht.
Roken verdubbelt tot verdrievoudigt het risico op parodontitis en maskeert tegelijk het belangrijkste vroege signaal: rokend tandvlees bloedt minder, omdat de doorbloeding minder is. Dat het er beter uitziet betekent hier niet dat het beter gaat.
Nog even kort
Welke tandpasta moet ik als volwassene nemen?
Eén met 1000 tot 1500 ppm fluoride. Verder is het smaak. Heb je gevoelige tandhalzen, kijk dan naar de RDA en kies laag-abrasief; in het register zie je waar dat getal gepubliceerd is en waar niet.
Is elektrisch poetsen echt beter?
Bij de meeste mensen wel, vooral omdat het apparaat de timing en de beweging overneemt. Poets je met een handborstel aantoonbaar schoon, dan is er geen reden om over te stappen. Zie elektrische of handtandenborstel.
Heeft mondwater zin?
Als aanvulling soms, als vervanging nooit. Gebruik het niet direct na het poetsen: veel mondwaters bevatten minder fluoride dan je tandpasta, dus je vervangt een sterke laag door een zwakkere.
Kan ik veilig thuis bleken?
Thuisbleken met lage concentraties is voor de meeste mensen mogelijk maar geeft trager en minder voorspelbaar resultaat, en kan gevoeligheid geven. Vullingen en kronen bleken niet mee. Zie tanden bleken.
Bronnen
- Ivoren Kruis — Basisadvies Fluoride: 2× per dag 2 minuten poetsen met fluoridetandpasta.
- Het KIMO — overzicht van klinische praktijkrichtlijnen mondzorg, waaronder gebitsslijtage van blijvende elementen.