Tanden poetsen bij een baby en peuter
Het eerste tandje komt meestal rond zes maanden, en vanaf dat moment hoort er gepoetst te worden. Niet omdat een melktand zo kostbaar is, maar omdat een gaatje in een melktand pijn doet, behandeld moet worden en de blijvende tand eronder in de weg kan zitten. Het hele advies voor deze fase gaat over twee dingen: hoeveel pasta, en wie de borstel vasthoudt.
Peutertandpasta tot vijf jaar
Het Ivoren Kruis houdt het simpel: poets vanaf het doorbreken van het eerste tandje twee keer per dag met fluoride-peutertandpasta, en stap vanaf het vijfde jaar over op gewone fluoridetandpasta voor volwassenen. Wil je een tube met “kinder” of “junior” erop, kijk dan naar de leeftijd die de fabrikant erbij zet — bijvoorbeeld 5 tot 12 jaar.
Peutertandpasta heeft een lagere fluorideconcentratie dan volwassenentandpasta. De reden is niet dat fluoride gevaarlijk zou zijn, maar dat een kind onder de vijf een deel van de pasta inslikt terwijl de blijvende tanden nog worden aangemaakt. Structureel te veel fluoride binnenkrijgen kan dan lichte fluorose geven: witte vlekjes of streepjes in het glazuur. Vanaf ongeveer vijf jaar is dat risico voorbij.
Tandpasta doorslikken tijdens het poetsen kan volgens het Ivoren Kruis geen kwaad. Het gaat om de hoeveelheid over de jaren heen, niet om één veeg die per ongeluk naar binnen gaat.
Hoeveel pasta op de borstel
| Leeftijd | Hoeveelheid | Hoe vaak |
|---|---|---|
| Vanaf het eerste tandje | Een dun veegje, niet meer dan een halve rijstkorrel | 2× per dag |
| Ongeveer 2 tot 5 jaar | Een erwtje | 2× per dag |
| Vanaf 5 jaar | Een erwtje, nu gewone fluoridetandpasta | 2× per dag, 2 minuten |
De strook pasta over de hele borstel die je in reclames ziet is marketing. Voor een peuter is dat te veel, en voor jezelf ook: je poetst er niet schoner van en je spoelt de rest gewoon door de gootsteen.
Laat je kind na afloop uitspugen en niet naspoelen met water, zodat de fluoride kan doorwerken. Dat is bij jonge kinderen het expliciete advies van het Ivoren Kruis — bij volwassenen ligt het bewijs een stuk zwakker.
Napoetsen tot een jaar of tien
Dit is het onderdeel dat het vaakst wordt overgeslagen, en het is het onderdeel dat het meeste uitmaakt. Een kind van zes heeft de fijne motoriek nog niet om de binnenkanten en de achterste kiezen schoon te krijgen. Het Ivoren Kruis adviseert om na te poetsen zolang een kind op de basisschool zit, ten minste één keer per dag.
Napoetsen is niet hetzelfde als overnemen. Laat je kind eerst zelf gaan — dat is de gewoonte die moet blijven hangen — en doe daarna zelf de ronde die telt. De avondbeurt is de logische keuze.
Praktische houding
- Baby: op schoot, hoofdje in je elleboogholte, zodat je van bovenaf in het mondje kijkt. Een klein borsteltje of een vingerhoedje werkt allebei.
- Dreumes: op de commode of op je knieën, met het hoofd naar je toe. Je ziet dan hetzelfde als een tandarts ziet.
- Peuter en kleuter: achter het kind staan bij de spiegel, hoofd licht tegen je buik. Zo heb je twee handen vrij en kijkt het kind mee.
Vaste volgorde aanhouden helpt: begin altijd op dezelfde plek en werk in dezelfde richting. Dan sla je geen vlak over en weet het kind wat er komt.
Poetsverzet
Vrijwel elk kind heeft een periode waarin de mond dicht blijft. Dat is normaal en het gaat over. Wat helpt is het moment losmaken van het gevecht: poets niet als het kind al moe en oververhit is, maar bijvoorbeeld vóór het badje. Een vast liedje of een zandloper van twee minuten geeft het een begin en een eind.
Wat niet werkt is onderhandelen over óf er gepoetst wordt. Wel over hoe: welke borstel, wie eerst, welk liedje. En sla een keer over als het echt niet gaat — één gemiste beurt is niets, een dagelijkse ruzie die de gewoonte sloopt is wel iets.
Voor de aanpak per leeftijd tot ongeveer tien jaar staat meer op tandenpoetsen bij kinderen.
Vanaf twee jaar meekomen
Neem je kind vanaf ongeveer twee jaar mee naar je eigen controle, ook als er niets aan de hand is. Dan is de stoel geen enge plek meer op het moment dat er wél iets moet gebeuren. Tandartsbezoek is voor kinderen tot achttien jaar in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering.
Ga eerder als je een bruin of wit vlekje ziet op een tand, als je kind pijn aangeeft, of als het tandvlees rood en gezwollen is. Witte krijtachtige vlekjes vlak bij de tandvleesrand zijn beginnende ontkalking: op dat moment nog om te keren met fluoride, een paar maanden later een gaatje.
Mijn kind slikt de tandpasta door. Erg?
Volgens het Ivoren Kruis kan dat geen kwaad. Houd wel de hoeveelheid aan die bij de leeftijd hoort en bewaar de tube buiten bereik, zodat er niet uit de tube wordt gesnoept.
Is een elektrische tandenborstel geschikt voor een peuter?
Vanaf een jaar of drie kan het prima en veel kinderen vinden het leuker. Het is geen voorwaarde: met een handborstel poets je een klein gebit net zo schoon. Neem een kop die bij de mond past.
Moet ik al flossen bij melktanden?
Alleen waar de tanden elkaar raken en er dus geen borstel bij kan. Bij veel kleuters staan de melktanden nog los van elkaar en is het niet nodig. Vraag het bij de controle na.
Mijn kind krijgt fruit en fruitsap tussendoor. Speelt dat mee?
Ja, en meer dan de meeste ouders denken. Niet de hoeveelheid suiker telt maar het aantal momenten: elke zuurstoot kost het glazuur tijd om te herstellen. Zeven eetmomenten per dag is de gangbare bovengrens, drankjes meegerekend.
Bronnen
- Ivoren Kruis — Basisadvies Fluoride: vanaf het eerste tandje 2× per dag met peutertandpasta, vanaf 5 jaar volwassenentandpasta; napoetsen zolang het kind op de basisschool zit; doorslikken van tandpasta kan geen kwaad.
- Nederlands Centrum Jeugdgezondheid — JGZ-richtlijn Mondzorg, hoofdstuk fluoride.
- Gezondheid en Wetenschap (Cebam) — over naspoelen en fluorose bij kinderen onder de zes.